Η ΑΤΟΜΙΚΗ & ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΣΤΗΝ ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Η ΑΤΟΜΙΚΗ & ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΣΤΗΝ Ο Δ Ι Κ Η Α Σ Φ Α Λ Ε Ι Α
Του Δ/ντή της Δ/νσης Τροχαίας Αττικής
Ταξιάρχου Κων/νου ΚΟΥΜΑΝΤΑΝΟΥ

1. Το πρόβλημα των τροχαίων ατυχημάτων.

Τα οδικά ατυχήματα είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που ταλανίζουν τη χώρα μας.

Περίπου 1.600 άτομα χάνουν τη ζωή τους στην Ελλάδα και 22.000 τραυματίζονται.

Παρά τα αυξημένα μέτρα αστυνόμευσης και τη βελτίωση των υποδομών η Ελλάδα εξακολουθεί ακόμη να κατέχει μία από τις χειρότερες θέσεις στην κατάταξη των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το μέσο όρο του ετήσιου αριθμού νεκρών ανά εκατομμύριο κατοίκους. Εντυπωσιακό είναι ότι αρκετές νεοεισαχθείσες χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπως η Ουγγαρία, η Τσεχία, η Εσθονία και η Πολωνία έχουν αναλογικά με τον πληθυσμό τους λιγότερα θύματα τροχαίων.

2. Η διακύμανση του αριθμού των ατυχημάτων στην Αττική – Προβληματισμός.

Όλοι γνωρίζουμε σε γενικές τουλάχιστον γραμμές ποια ήταν η κατάσταση στην Ελλάδα μέχρι το έτος 2000, από πλευράς τροχαίων ατυχημάτων. Η αντίστοιχη κατάσταση για το Νομό Αττικής, αποτυπώνεται στον ακόλουθο Πίνακα:

Όπως βλέπουμε, η κατάσταση από πλευράς ατυχημάτων δεν ήταν καθόλου κολακευτική για τη χώρα μας, γι’ αυτό και με απόφαση του Πρωθυπουργού από τον Ιανουάριο του έτους 1999 συστήθηκε Διυπουργική Επιτροπή για την οδική ασφάλεια, Πρόεδρος της οποίας ορίσθηκε ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης (νυν Εσωτερικών) και μέλη οι Υφυπουργοί ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., Μεταφορών, Εθν. Οικονομίας, Εσωτερικών και Δημ. Διοίκησης και Υγείας. Έργο της επιτροπής είναι η εξέταση θεμάτων που αφορούν την οδική ασφάλεια, η λήψη μέτρων πολιτικής, ο καθορισμός προγράμματος Δράσης και ο συντονισμός των εμπλεκόμενων φορέων.

Πρώτη ενέργεια της Διυπουργικής Επιτροπής ήταν η εκπόνηση του πρώτου ολοκληρωμένου 5ετούς Στρατηγικού Σχεδίου Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα για τα έτη 2001 – 2005. Το σχέδιο αυτό έθεσε ποσοτικούς και ποιοτικούς στόχους, που έγιναν δεκτοί και εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα για πρώτη φορά με ολοκληρωμένο τρόπο.

Οι στόχοι αυτοί αφορούσαν τη μείωση των νεκρών από τα τροχαία ατυχήματα κατά 20 % για την περίοδο 2001 έως 2005 και 40 % μέχρι το 2015, σε σύγκριση με τους νεκρούς του 2000.

Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος πρέπει οι άξονες δράσης να είναι συγκεκριμένοι και να διέπονται από συνέπεια και συνέχεια.

Α. ΕΤΗ 2001 – 2007:

Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή του Προγράμματος “Καθ’ Οδόν 2001- 2005” (Α΄ ΦΑΣΗ), καθώς και των δύο επομένων ετών, μέχρι και το έτος 2007 για το Λεκανοπέδιο Αττικής ήταν τα ακόλουθα:

ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΡΟΧΑΙΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ & ΠΑΘΟΝΤΩΝ 2001-2007

Από τα ανωτέρω διαπιστώνεται ότι επιτεύχθηκε μείωση τόσο του αριθμού των τροχαίων ατυχημάτων, όσο και των παθόντων από αυτά.

Β. ΕΤΟΣ 2008:

Με το τέλος του 2007 συνεχίσαμε στο τρίτο έτος της 2^ης πενταετίας (2006-2010) του νέου Στρατηγικού Σχεδίου Οδικής Ασφάλειας.

Η σημασία που αποδίδεται από την Πολιτεία για το τόσο σοβαρό ζήτημα της Οδικής Ασφάλειας καταφαίνεται και από το γεγονός ότι επικεφαλής της προσπάθειας αυτής τέθηκε ο ίδιος ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, δηλ. ο στρατηγικός στόχος της μείωσης των τροχαίων ατυχημάτων τελεί υπό την αιγίδα του ιδίου του Προέδρου κ. Κάρολου Παπούλια.

Κατά τη δεύτερη 5ετία (2006-2010) αναθεωρήθηκε ο στόχος του Στρατηγικού Σχεδίου και από την προοπτική της μείωσης κατά 40% του αριθμού των νεκρών μέχρι το 2015 σε σύγκριση με το 2000, καθορίστηκε νέο ποσοστό μείωσης του αριθμού των νεκρών κατά 50%, σε σχέση με τον αριθμό των νεκρών του έτους 2000.

Από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών και ειδικότερα για την περιοχή της Αττικής όπου έχουμε την ευθύνη, η δραστηριότητα της Διεύθυνσής μας κατά το 9μηνο του 2008, συγκρινόμενο με το αντίστοιχο χρονικό διάστημα του 2007, όπως φαίνεται και στον σχετικό Πίνακα μαρτυρά την κάλυψη του στόχου της μείωσης των νεκρών κατά 10 %.

3. Τα αίτια των ατυχημάτων

Στη συνέχεια θα αναφερθώ συνοπτικά στους τρεις βασικούς παράγοντες που επιδρούν στην οδική ασφάλεια, παράγοντες οι οποίοι μαρτυρούν τόσο την ατομική όσο και την συλλογική ευθύνη όλων μας στο σημαντικό ζήτημα της Οδικής Ασφάλειας.

Κατά σειρά λοιπόν αυξανόμενης σπουδαιότητας είναι: το όχημα, η οδός και το περιβάλλον, και οι χρήστες της οδού.

Α) ΤΟ ΟΧΗΜΑ

Ένας μικρός αριθμός ατυχημάτων έχει ως κύρια αιτία τις μηχανικές ή άλλες βλάβες που οφείλονται στην ανεπαρκή συντήρηση και την παλαιότητα των οχημάτων καθώς και στην υπερφόρτωση ή κακή φόρτωση των φορτηγών αυτοκινήτων.

Σε ατομικό λοιπόν επίπεδο, η σωστή συντήρηση και έλεγχος των οχημάτων μας, αλλά και η σωστή φόρτωση των μεταφερόμενων φορτίων, μπορεί να αποβεί σωτήρια στην περίπτωση τροχαίου ατυχήματος. Ας θυμηθούμε γι’ αυτό το πολύνεκρο ατύχημα στα Τέμπη με την μετατόπιση των μελαμινών.

Από την άλλη, σε συλλογικό επίπεδο, η κατασκευή ασφαλέστερων οχημάτων και η σωστή συντήρηση που εξασφαλίζεται με το συστηματικό περιοδικό έλεγχο, μπορούν επίσης να μειώσουν τις πιθανότητες ατυχημάτων. Ειδικότερα για τη χώρα μας, η προσπάθεια πρέπει να κατευθυνθεί στο συστηματικό έλεγχο που πρέπει να γίνεται τόσο σε μόνιμες εγκαταστάσεις όσο και στην οδό.

Η δημιουργία των ΚΤΕΟ (Κέντρων Τεχνικού Ελέγχου Οχημάτων), καθώς και η λειτουργία των ιδιωτικών ΚΤΕΟ έχουν συμβάλει στη βελτίωση της προληπτικής συντήρησης των οχημάτων.

Β) Η ΟΔΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΔΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Ατυχήματα προκαλούν οι παρακάτω συνθήκες στην οδό και γενικότερα το περιβάλλον:

α) Ανεπαρκή γεωμετρικά χαρακτηριστικά, όπως: λωρίδες κυκλοφορίας και ερείσματα με ανεπαρκές πλάτος, έλλειψη ή με μικρό πλάτος και ύψος μεσαίων διαχωριστικών νησίδων, κακή διαμόρφωση κόμβων,

β) Χαμηλά πρότυπα κατασκευής, που αφορούν ολισθηρά οδοστρώματα και ανεπαρκής αποστράγγιση υδάτων,

γ) Κακή μελέτη, τοποθέτηση και κατασκευή παρόδιων στοιχείων όπως: στύλων, στηθαίων, διαφημιστικών πινακίδων, δένδρων, αναχωμάτων κ.λπ.,

δ) Κακή οργάνωση της κυκλοφορίας όπως: έλλειψη ή ανεπαρκής σήμανση, ανεπαρκής έλεγχος προσβάσεων (είσοδοι, έξοδοι) και στάθμευσης στην οδό,

ε) Πλήρης έλλειψη ή ανεπάρκεια οδικού φωτισμού,

στ) Ανεπαρκής έλεγχος και σήμανση κατά τη διάρκεια εργασιών στο οδόστρωμα και,

ζ) Δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως ομίχλη, βροχή, υγρές επιφάνειες, χιόνι και πάγος, σκόνη, καπνός κ.λπ.

Σαφέστατα, για τις περισσότερες από τις παραπάνω παραλείψεις πρέπει να κάνουμε κάτι περισσότερο στην κατασκευή, συντήρηση και έλεγχο οδικού περιβάλλοντος που να διασφαλίζει ένα υψηλό επίπεδο Οδικής Ασφάλειας.

Γ. ΟΙ ΧΡΗΣΤΕΣ ΤΗΣ ΟΔΟΥ

Ακολούθως θα αναπτύξουμε την εμπλοκή των χρηστών της οδού σε ατομικό επίπεδο (οδηγοί, πεζοί, επιβάτες), πάνω στο ζήτημα της Οδικής Ασφάλειας. Έτσι λοιπόν:

α) Οδηγοί

Η ηλικία και η ψυχοσωματική κατάσταση των οδηγών, είναι σημαντικοί παράγοντες για την πρόκληση κάποιου τροχαίου ατυχήματος (για παράδειγμα οι ηλικίες μέχρι 27 ετών και από 65 και άνω είναι από αυτές που παρουσιάζουν αύξηση του δείκτη των ατυχημάτων).

Ειδικότερα βασικές αιτίες πρόκλησης τροχαίων ατυχημάτων από οδηγούς νεαρής ηλικίας είναι η υπερβολική ταχύτητα, οι επικίνδυνοι ελιγμοί, η οδήγηση υπό την επίδραση οινοπνεύματος, η μη χρήση προστατευτικού κράνους, η επιπολαιότητα και ο μη υπολογισμός των κινδύνων κατά την οδήγηση.

β) Πεζοί

Οι πεζοί είναι η ευπαθέστερη κατηγορία χρηστών της οδού, γιατί όπως είναι ευνόητο δεν είναι προστατευμένη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η εμπλοκή των πεζών σε τροχαίο ατύχημα να έχει αυξημένη πιθανότητα τραυματισμού ή θανάτου.

Η παραβατικότητα των πεζών σχετίζεται με την παραβίαση των σχετικών διατάξεων του Κ.Ο.Κ. ως προς την κίνηση ή διάσχιση των οδοστρωμάτων.

γ) Επιβάτες:

Οι επιβάτες, εμπλέκονται σε οδικά ατυχήματα τόσο από την έλλειψη προνοητικότητας για τη λήψη μέτρων παθητικής ασφάλειας όσο και από την εκδήλωση αμελούς συμπεριφοράς, κατά τις μετακινήσεις τους με τα διάφορα οχήματα.

Αρκετοί τραυματισμοί συμβαίνουν επειδή επιβάτες οχημάτων ανοίγουν χωρίς έλεγχο και προσοχή τις πόρτες, στις οποίες προσκρούουν άλλα διερχόμενα οχήματα.

Οι τραυματισμοί των επιβατών που συμβαίνουν από αμέλεια των ιδίων για λήψη μέτρων παθητικής ασφάλειας σχετίζονται με:

– Τη μη χρήση ζώνης ασφαλείας.

– Τη μη χρησιμοποίηση κράνους.

– Τη μεταφορά ανηλίκων κάτω των 12 ετών χωρίς να είναι τοποθετημένοι σε ειδικό κάθισμα που διαθέτει ειδικό σύστημα συγκράτησης και ζώνης ασφαλείας.

– Τη μεταφορά ανηλίκων κάτω των 5 ετών από μοτοσυκλέτες ή μοτοποδήλατα χωρίς να συγκρατούνται με σύστημα συγκράτησης κατάλληλο για την ηλικία, ύψος και βάρος αυτών.

– Την πτώση ιδίως των ορθίων εντός των οχημάτων συνεπεία ανεπαρκούς συγκράτησής τους από τις χειρολαβές.

4. Η επιτήρηση για την οδική ασφάλεια – αστυνόμευση

Οι δράσεις της Διεύθυνσής μας προκειμένου να επιτευχθεί η αύξηση του επιπέδου της Οδικής Ασφάλειας διακρίνονται σε βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες. Η κάθε μία από αυτές έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

(I) Βραχυπρόθεσμες δράσεις:

– Αύξηση της συχνότητας των ελέγχων

– Ολοκληρωμένοι και πλήρεις έλεγχοι

– Συστηματική καταγραφή των ελέγχων και των παραβάσεων

(II) Μεσοπρόθεσμες δράσεις:

– Οργάνωση τμήματος συντονισμού και παρακολούθησης

– Αναβάθμιση υπηρεσιών και εξοπλισμού της Τροχαίας

– Βελτίωση του συστήματος καταγραφής των οδικών ατυχημάτων.

– Βελτίωση του συστήματος άμεσης αντιμετώπισης των οδικών ατυχημάτων.

– Ολοκληρωμένο πρόγραμμα επιτήρησης της κυκλοφορίας.

5. Εκπαίδευση

Στο σημείο αυτό, θα ήθελα να επισημάνω το ιδιαίτερο θέμα της εκπαίδευσης των χρηστών της οδού πάνω σε ζητήματα κυκλοφοριακής αγωγής, δράση η οποία αποτελεί την ευθύνη των αρμοδίων Υπηρεσιών – Φορέων και είναι απόρροια της συλλογικής μας ευθύνης.

Η εκπαίδευση λοιπόν στα πλαίσια της οδικής ασφάλειας είναι δυνατόν να αναφέρεται στην απόκτηση και τη βελτίωση της ικανότητας για οδήγηση ή στη βελτίωση της συμπεριφοράς κατά την οδήγηση και το περπάτημα.

Η προσπάθεια για την εξασφάλιση της σωστής κυκλοφοριακής αγωγής σε κάθε πολίτη πρέπει να γίνεται σε όλες τις φάσεις της ζωής του. Πρέπει να αρχίζει από πολύ νωρίς με τη διδασκαλία από τους γονείς στο μικρό παιδί της σωστής συμπεριφοράς του πεζού. Απαραίτητα είναι στη συνέχεια συστηματικά προγράμματα διδασκαλίας οδικής ασφάλειας στα σχολεία, τα οποία πρέπει αρχικά να αναφέρονται στους κανόνες κυκλοφορίας των πεζών και στους ποδηλάτες και γενικότερα στους χρήστες των δικύκλων, ακολούθως δε να επικεντρώνονται στην οδήγηση οχημάτων και να συνεχίζονται έπειτα σε όλες τις ηλικίες.

Βέβαια η προσπάθεια αυτή για να έχει καλύτερα αποτελέσματα θα πρέπει να επεκτείνεται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες με τη βοήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

6. Συμπεράσματα

Κλείνοντας, θα ήθελα να σταθώ στα θέματα που αποτελούν συναρμοδιότητα διαφόρων Υπουργείων, η κατάλληλη συνεργασία μεταξύ των οποίων διασφαλίζει τη βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων δράσεις και φυσικά την αύξηση του επιπέδου Οδικής Ασφάλειας.

Το Στρατηγικό Σχέδιο για τη Βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας περιλαμβάνει μία ολοκληρωμένη πρόταση σχετικά με τις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν από τα συναρμόδια Υπουργεία, για την επίτευξη του τελικού στόχου. Ορίστηκαν έξι κύριες κατευθύνσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας που αντιστοιχούν σε έξι επιμέρους προγράμματα δράσεων. Η εκπόνηση και υλοποίηση κάθε προγράμματος αποτελεί ευθύνη ενός Υπουργείου. Συγκεκριμένα, οι έξι κύριες κατευθύνσεις του Στρατηγικού Σχεδίου Οδικής Ασφάλειας για την περίοδο 2006-2010 είναι:

• Ασφάλεια του χρήση της οδού και ασφαλή οχήματα

(Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών)

• Επιτήρηση για την οδική ασφάλεια – Αστυνόμευση
• Δράσεις οδικής ασφάλειας και αυτοδιοίκηση.

(Υπουργείο Εσωτερικών)

• Ασφαλές οδικό περιβάλλον.

(Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων)

• Περίθαλψη μετά το ατύχημα.

(Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης)

• Κυκλοφοριακή αγωγή – επιμόρφωση σχετικά με την οδική ασφάλεια.

(Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων)

Βασικός στόχος του Στρατηγικού Σχεδίου για τη Βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα, είναι ο καθορισμός των απαραίτητων δράσεων για την επίτευξη του Ευρωπαϊκού στόχου και στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον οποίο, ο αριθμός των νεκρών σε οδικά ατυχήματα το έτος 2010 να είναι μειωμένος κατά 50 % σε σχέση με το 2000.

Κλείνοντας, θα ήθελα να ανακεφαλαιώσω, επισημαίνοντας ότι:

· Ως πρωταρχικός και διαρκής στόχος της Διεύθυνσής μας και των Υπηρεσιών Τροχαίας, παραμένει η μείωση του αριθμού των παθόντων και των τροχαίων ατυχημάτων.

· Ως γενικότερο στόχο μας, θα καθορίζαμε την αύξηση του επιπέδου της Οδικής Ασφάλειας του ευρύτερου οδικού περιβάλλοντος, στο οποίο όλοι μας εντασσόμαστε (οδηγοί, επιβάτες, πεζοί).

· Δεν ξεχνάμε φυσικά και σε καμία περίπτωση δεν παραγκωνίζουμε το μέλλον των προσπαθειών μας, που δεν είναι άλλο από τη συνεχή διαπαιδαγώγηση των πολιτών, ξεκινώντας από τις μικρότερες και φτάνοντας μέχρι τις μεγαλύτερες ηλικίες, μέσα από διαλέξεις, παρουσιάσεις, εκθέσεις και Ημερίδες.