Αστυνομική επιστήμη- Η ευρωπαϊκή προσέγγιση
του Hans – Gerd Jaschke*
Η γρήγορη ανταλλαγή των πληροφοριών και της γνώσης, η μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών, η αλληλεπίδραση των πολιτισμών και των αξιών και η διαρκώς αυξανόμενη κοινωνική ανισότητα, παρήγαγαν νέους τύπους εγκλημάτων. Η Αστυνομία και οι Αρχές επιβολής του νόμου έδωσαν απαντήσεις σε αυτές τις σύγχρονες προκλήσεις με τη θεσμοθέτηση της ευρωπαϊκής αστυνομικής συνεργασίας. Τα γεγονότα της “9/11” εντατικοποίησαν τη διασυνοριακή αστυνόμευση, επιτάχυναν τη δημιουργία θεσμών, εντός του τρίτου πυλώνα της Ε.Ε., διευκολύνοντας την εκτεταμένη και συστηματική ανταλλαγή εμπειριών και κοινής εκπαίδευσης των ανώτερων αστυνομικών. Το ενδιαφέρον και η χρήση των επιστημονικών μεθόδων και των αποτελεσμάτων των ερευνών είναι μέρος αυτής της διαδικασίας. Τα προβλήματα της αστυνομικής εκπαίδευσης εμπεριέχουν ποικίλες επιστημονικές προσεγγίσεις.
Η ακαδημαϊκή αστυνομική έρευνα εντός των επιστημών, όπως η εγκληματολογία, η κοινωνιολογία, οι πολιτικές επιστήμες, η ψυχολογία κ.λπ. έφερε μία σειρά εμπειρικών μελετών και θεωρητικών συζητήσεων, σε σχέση με τα πρότυπα των επιστημών και των μεθοδολογιών τους. Αν και έχουν γίνει διεπιστημονικές προσεγγίσεις, δεν υπάρχουν επιστήμες όπως «Αστυνομικές Σπουδές» ή «Αστυνομική Επιστήμη» που να είναι αποδεκτές σε όλη την Ευρώπη. Το έτος 2007, η CEPOL ζήτησε από διεθνή διεπιστημονική ομάδα εμπειρογνωμόνων να επεξεργαστεί «τις προοπτικές της Αστυνομικής Επιστήμης» τη διασύνδεση μεταξύ της επιστήμης και της εκπαίδευσης, της έρευνας και της εκπαίδευσης, της έρευνας και της επιμόρφωσης και τις προοπτικές της ευρωπαϊκής προσέγγισης. Το άρθρο που παρατίθεται, δίνει μία συνολική θεώρηση της εργασίας της Ομάδας και μερικά από τα αποτελέσματα των συζητήσεων.
Η ιστορία της αστυνομικής επιστήμης
Αν και ο όρος «Αστυνομική Επιστήμη» δεν αποτελεί κοινή έννοια, ως σύγχρονη κοινωνική επιστήμη, έχει μακρά παράδοση. Τον 18ο αιώνα η αστυνομική επιστήμη ( Polizeiwissenschaft ) ήταν η επιστήμη της διακυβέρνησης. Η Αστυνομική Επιστήμη έγινε ακαδημαϊκή επιστήμη σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες το 19ο αιώνα και εισήχθη στα πανεπιστήμια.
Κατά τον 20ο αιώνα η έννοια της «Αστυνομικής Επιστήμης» άρχισε να εξαφανίζεται. Από τη δεκαετία του 1970, αναδύθηκε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η εμπειρική αστυνομική έρευνα, με δύο τρόπους: έρευνες που γίνονται από ακαδημαϊκούς περί της Αστυνομίας και έρευνες που ξεκίνησαν από την ίδια την Αστυνομία.
Κύρια θέματα και πραγματεία της Αστυνομικής Επιστήμης
Η Αστυνόμευση είναι και θα γίνεται δραστηριότητα που βασίζεται στη γνώση. Μελλοντικά οι αστυνομικοί θα χρειάζονται περισσότερη επιμόρφωση και γνώση περί της αστυνόμευσης και των προκλήσεων που απαιτείται να χειρίζονται.
Η αστυνομική έρευνα στην Ευρώπη ασχολείται με την ιστορική προέλευση και την εξέλιξη της αστυνομίας και της αστυνόμευσης. Άλλα θέματα ερευνών, είναι σε αλληλεπίδραση μεταξύ της αστυνομίας και της πολιτικής και η διαφοροποίηση των ρόλων και των λειτουργιών της αστυνομίας. Η αστυνομική επιστήμη και έρευνα μπορεί να καλύψει μεγάλη ποικιλία ρόλων που διαδραματίζει η Αστυνομία. Οι σύγχρονοι αστυνομικοί είναι διαχειριστές πληροφοριών, επικοινωνιολόγοι και διαχειριστές κρίσεων.
Σημαντικά τμήματα της αστυνομικής έρευνας αποτελούν οι στρατηγικές και το ύφος της αστυνόμευσης. Η διαδικασία των ποινικών ερευνών, το μοντέλο της Κοινοτικής Αστυνόμευσης, η «Αστυνόμευση με βάση το πρόβλημα» και η Αστυνόμευση που κατευθύνεται από επεξεργασμένες πληροφορίες, είναι διαφορετικές μορφές, που είναι γνωστές και συζητούνται ευρέως στις ευρωπαϊκές χώρες.
Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες, γίνονται όλο και περισσότερο πολυεθνικές και πολυπολιτισμικές. Οι σχέσεις μεταξύ της Αστυνομίας και μερικών κοινωνικών ομάδων χαρακτηρίζονται συχνά από αντιπαλότητες. Η κατανόηση της δυναμικής των περιστάσεων που παράγουν αυτές τις σχέσεις, μπορεί να είναι η βάση για τη βελτίωση των σχέσεων. Κύρια ερωτήματα έρευνας είναι: Ποιές ειδικότερες καταστάσεις και σχέσεις προκαλούν και δημιουργούν τις αντιπαραθέσεις; Ποιοί παράγοντες επιδρούν στον τρόπο που εξελίσσονται αυτές οι καταστάσεις και τι ανταπόκριση δημιουργούν; Πώς μπορεί να ξεπεραστεί η αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ των νέων ανθρώπων και της Αστυνομίας;
Οι πρόσφατες εξελίξεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και τα ερωτήματα που απορρέουν από την έρευνα, καταδεικνύουν την αναγκαιότητα διεπιστημονικής προσέγγισης, που αποσκοπεί στην ενσωμάτωση των υπαρχουσών επιστημών, που σχετίζονται με την Αστυνομία. Καμία από τις υπάρχουσες επιστήμες δεν φέρεται να δίδει απαντήσεις αποκλειστικά μέσα από τις μεθόδους της, την πραγματεία ή τα αποτελέσματά της.
Η Αστυνομική Επιστήμη και η επιστήμη της Αστυνόμευσης.
Είναι η αστυνομική επιστήμη αυτοτελής, είναι θεωρητική ή εφαρμοσμένη επιστήμη, είναι ανεξάρτητη επιστήμη που χρησιμοποιεί τις δικές της μεθόδους και μέσα; Η αστυνομική επιστήμη είναι η επιστημονική μελέτη της Αστυνομίας ως θεσμού και της Αστυνόμευσης ως διαδικασίας. Ως εφαρμοσμένη επιστήμη συνδυάζει μεθόδους και θέματα άλλων συναφών με αυτή επιστημών, συμπεριλαμβάνοντας αυτό που κάνει η Αστυνομία και τις εξωτερικές επιρροές που έχουν επίδραση στη δημόσια τάξη και στην Αστυνόμευση. Η αστυνομική επιστήμη προσπαθεί να αποκτήσει τη γνώση και να εξηγήσει τα γεγονότα για την πραγματικότητα της Αστυνόμευσης.
Η αστυνομική επιστήμη βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας, της εκπαίδευσης, της επιμόρφωσης, της προόδου και της καινοτομίας. Δεν είναι αυτοδικαίως επιστήμη, αλλά μάλλον συνδυάζει μεθόδους και μέσα που είναι γνωστά από συγγενικές επιστήμες. Θέτει ερωτήματα για την έρευνα, προκειμένου να παρακαμφθούν τα κενά και τα όρια μεταξύ των επιστημών. Ως επιστήμη, κατευθύνει τον ακαδημαϊκό κόσμο της αστυνομικής έρευνας, καθώς και τους αστυνομικούς που εμπλέκονται στην εκπαίδευση, την επιμόρφωση, την έρευνα και στη διαχείριση των προβλημάτων, που αναζητούν λύσεις βασισμένες στην επιστήμη.
Με τον όρο «Αστυνομία», εννοούμε το δημόσιο θεσμό, που με ποικίλες διαφορές είναι κοινή έννοια σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Σε αντίθεση «η Αστυνόμευση», είναι διαδικασία, ένας όρος που μπορεί να ταιριάζει στη διατήρηση της τάξης και της ασφάλειας, μέσω της πρόληψης και της διερεύνησης του εγκλήματος, της αντικοινωνικής συμπεριφοράς, καθώς και της κατάλληλης ανταπόκρισης, με την παροχή βοήθειας στα θύματα, που μπορεί να παρασχεθεί από και εκ μέρους ενός αριθμού φορέων όπως μη κερδοσκοπικές Οργανώσεις, Μ.Κ.Ο, αλλά και κερδοσκοπικές Οργανώσεις του ιδιωτικού τομέα (αστυνόμευση μεικτής οικονομίας). Παρά το γεγονός ότι η αστυνόμευση συνήθως ασκείται ακόμη από το κράτος, η παραδοσιακή δημόσια Αστυνομία είναι υπεύθυνη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες μόνο για μερικά τμήματα των υπηρεσιών της αστυνόμευσης. Αρκετές από τις λοιπές υπηρεσίες παρέχονται από τον ιδιωτικό τομέα και από άλλες Υπηρεσίες του δημόσιου τομέα. Αυτό μπορεί να ορισθεί ως σύγχρονη «πολυμεροποίηση» της αστυνόμευσης και ένα από τα κύρια θέματα της αστυνομικής επιστήμης θα πρέπει να είναι η επέκτασή της στην ευρύτερη έννοια της Αστυνομίας και της Αστυνόμευσης. Τα περαιτέρω βήματα για τη θεσμοθέτηση της αστυνομικής επιστήμης, των αστυνομικών μελετών και της αστυνομικής έρευνας θα επεκτείνουν την έρευνα στην ενασχόληση με την ασφάλεια και την Αστυνόμευση, με πιο γενικό τρόπο αντίληψης.
Αστυνομική Επιστήμη, Αστυνομική Επιμόρφωση και Αστυνομική Εκπαίδευση
Η διαδικασία της Μπολόνια, είχε επίδραση στο Πανεπιστημιακό σύστημα της Ευρώπης. Οι τίτλοι σπουδών επιπέδου Bachelor και Master αντικαθιστούν τα παραδοσιακά προγράμματα σπουδών. Σε μερικά κράτη μέλη της Ε.Ε. αλλάζει ακόμη και το σύστημα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των αστυνομικών, στην κατεύθυνση της υιοθέτησής της. Η CEPOL , έχει επηρεαστεί από τη διαδικασία της Μπολόνια στη δημιουργία και υιοθέτηση σύγχρονων πρότυπων κοινών εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Θα επαφίεται στις εθνικές Αστυνομικές Ακαδημίες η απόφαση σε πιο μέγεθος θα εφαρμόσουν αυτού του είδους την εκπαίδευση και επιμόρφωση και στους εθνικούς φορείς πιστοποίησης να αξιολογήσουν κατά πόσο η αστυνομική εκπαίδευση πληροί τα κριτήρια που τίθενται από τη διαδικασία της Μπολόνια.
Η αστυνομική εκπαίδευση συμπεριλαμβάνει τη διαδικασία απόκτησης της γνώσης, των δεξιοτήτων και των συμπεριφορών για την εκτέλεση εξειδικευμένων επαγγελματικών καθηκόντων, με περισσότερο ευέλικτο τρόπο, που θα είναι επικεντρωμένος στο πρόβλημα και την ανάλυση.
Η αστυνομική επιστήμη αναπτύσσει την ικανότητα των σπουδαστών να γενικεύουν, να λειτουργούν αποτελεσματικά σε νέες καταστάσεις. Η αστυνομική εκπαίδευση, που βασίζεται περισσότερο στην πρακτική εμπειρία δεν θα πρέπει να εξαιρεθεί από την αστυνομική επιστήμη. Στη σύγχρονη κοινωνία που βασίζεται στη γνώση, οι πρακτικές δεξιότητες μπορεί να βασισθούν στην επιστημονική γνώση και στα αποτελέσματα της έρευνας.
Τα αστυνομικά συστήματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης στα κράτη μέλη της Ε.Ε. καταδεικνύουν την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των επαγγελματιών, των ακαδημαϊκών, των αστυνομικών και των ερευνητών. Η εφαρμογή των αποτελεσμάτων της επιστημονικής έρευνας στην αστυνομική πρακτική είναι η μεγάλη πρόκληση του μέλλοντος.
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση στην Αστυνομική Επιστήμη
Η αστυνομική επιστήμη ασχολείται με τη γνώση που χρειάζονται οι αστυνομικοί για να εκτελούν τα καθήκοντά τους. Επίσης παρέχει στις δημοκρατικές κοινωνίες τη γνώση που απαιτείται για τον έλεγχο της αστυνομικής πρακτικής και τη συμμετοχή στη διαδικασία της αστυνόμευσης. Ο σκοπός της σύγκρισης στο πεδίο της αστυνόμευσης είναι η λήψη πληροφοριών για παρεμφερή θέματα από το εξωτερικό, η σύγκριση των εξελίξεων με αυτές των άλλων χωρών, η δημιουργία μεγαλύτερης αλληλοκατανόησης στην Ευρώπη, η καλύτερη κατανόηση των δράσεων και η ενίσχυση της διεθνούς επικοινωνίας των εμπειρογνωμόνων.
Η συγκριτική προσέγγιση συστηματοποιεί την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών, με στόχο να μάθει ο ένας από τον άλλον. Η αστυνομική επιστήμη είναι εφαρμοσμένη επιστήμη και ακολουθεί μεθοδολογικά πρότυπα άλλων επιστημών. Πλησιάζει τη μεθοδολογία των κοινωνικών επιστημών και δημιουργεί μεθόδους για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Ωστόσο, δεν είναι σύστημα μεθοδολογικών πεποιθήσεων με εφαρμογή στα προβλήματα. Αντιθέτως, πρώτα είναι τα προβλήματα και τα ερωτήματα της έρευνας και μετά θα γίνει η επιλογή και η κατάρτιση μίας χρήσιμης μεθοδολογικής προσέγγισης.
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση δεν είναι μεθοδολογία, αλλά επιλεγμένα θέματα έρευνας, που συνδυάζονται με τεχνικές έρευνας που αρμόζουν στο θέμα.
Η σύγχρονη αστυνόμευση, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη των κοινωνιών, τις πολιτικές τακτικές και τη δομή του εγκλήματος. Η αλλαγή των δομών του εγκλήματος απαιτεί εξέλιξη στην αστυνόμευση και χρήση των κατάλληλων μέσων- αλλαγή του τρόπου αστυνόμευσης ως κανονικής εργασίας. Για να διασφαλιστεί η καλύτερη έρευνα και γνώση θα πρέπει η αστυνομική επιστήμη να συζητά γενικές ερωτήσεις όπως: Ποιά είναι η κύρια τάση στην εξέλιξη των κοινωνιών, το έγκλημα και την αστυνόμευση, τί επιδρά στον τρόπο της αστυνόμευσης; Ποιά είναι η αποστολή της Αστυνομίας; Τί είναι η Αστυνομία στην πράξη; Τί είναι η Αστυνόμευση; Ποιοί είναι οι ευρωπαϊκοί τρόποι για την επίλυση προβλημάτων, πού υπάρχουν διαφορές και εμπόδια;
Αντιμετωπίζοντας τις δραστηριότητες της αστυνομικής έρευνας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, την επιμόρφωση και τη βασική εκπαίδευση, μπορεί να λεχθεί ότι μπορεί να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της έρευνας και του πολιτισμού της εκπαίδευσης, που χαρακτηρίζεται από εμπειρική κυριαρχία και το φόβο της «θεωρίας». Η ευρωπαϊκή αστυνομική επιστήμη, χρειάζεται τη «θεωρία» για τη συζήτηση σημαντικών θεμάτων του μέλλοντος, για να καλυφθούν οι βασικές παράμετροι της αστυνόμευσης, της περιγραφής, της ανάλυσης και της τροφοδότησης ειδικών ερευνών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Επίσης πρέπει να κρατηθεί ζωντανή και να τύχει εφαρμογής η ιστορία της ευρωπαϊκής κίνησης σε θέματα ερευνών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Αυτό μπορεί να είναι ένα στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας στο πεδίο της έρευνας και των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.
Η συγκριτική θεώρηση γενικών θεμάτων, όπως τα αστυνομικά συστήματα, η αστυνομική φιλοσοφία, το ύφος της αστυνόμευσης, κ.λπ. είναι αναγκαία και αποτελεί σημαντικό καθήκον για τις μελλοντικές προοπτικές. Υπάρχει παράδοση συγκρίσεων της Αστυνόμευσης εκτός του συστήματος της Ε.Ε., των οποίων οι μέθοδοι, οι προσεγγίσεις και τα συμπεράσματα θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στις έρευνες.
Ανακαλώντας το σκοπό της συγκριτικής προοπτικής, θα πρέπει να αναφερθούν επίσης δύο ακόμα σημεία: το θεωρητικό και το πρακτικό. Η συγκριτική προσέγγιση καθιστά την αστυνομική επιστήμη ως επιστήμη με διεθνή ή ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Είναι το κομβικό σημείο για την κατανόηση και ερμηνεία περί του τι συμβαίνει στο πεδίο της ευρωπαϊκής Αστυνόμευσης. Δεν υπάρχει κατανόηση χωρίς τη συγκριτική θεώρηση. Ένας άλλος σκοπός καθορίζεται από τις πρακτικές ανάγκες. Η «συγκριτική» αξιολόγηση σημαίνει μάθηση μέσω της σύγκρισης. Περαιτέρω, θα πρέπει να γίνει μεταρρύθμιση στη συλλογή των πληροφοριών, για τη λήψη και τη διάδοση των αποτελεσμάτων των ερευνών, που βασίζονται στη γνώση. Η αστυνομική επιστήμη απευθύνοντας συγκριτικά θέματα με ευρωπαϊκό περιεχόμενο θα μπορούσε να εξετάσει περισσότερα ερωτήματα για τις έρευνες.
Εξετάζοντας τη μεικτή Αστυνόμευση σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, γίνεται αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας. Για παράδειγμα, φαίνεται ότι οι αστυνόμοι της γειτονιάς ήταν αποτελεσματικοί στην Αγγλία και την Ουαλία στη μείωση του εγκλήματος και της αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Έχουν αυτά τα ευρήματα αντιγραφεί επακριβώς κάπου αλλού και σε αρνητική περίπτωση γιατί όχι ; Η επιτήρηση της γειτονιάς είχε ελάχιστα αποτελέσματα στη Βρετανία – είναι αυτή επίσης η κατάσταση και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ; Σε θετική περίπτωση γιατί εμφανίζεται λιγότερο αποτελεσματική από τους αστυνόμους της γειτονιάς ;
Η ευρωπαϊκή προσέγγιση στην Αστυνομία μπορεί να έχει μερικές αρνητικές επιπτώσεις: Η Αστυνόμευση στην Ευρώπη θα μπορούσε να είναι πεδίο πολύ εξειδικευμένης γνώσης, χωρίς κοινές συζητήσεις μεταξύ των εμπειρογνωμόνων. Στον ακαδημαϊκό κόσμο η εγκληματολογία και οι παρεμφερείς με αυτή επιστήμες θα συνέχιζαν να αντιπαρατίθενται για την πρωτοκαθεδρία στην ανάλυση των προβλημάτων της Αστυνόμευσης. Η αστυνομική εκπαίδευση και επιμόρφωση θα συνέχιζαν ως ανεξάρτητα πεδία μέσα σε ένα μείγμα επιστημών. Η αστυνομική επιστήμη θα μπορούσε να είναι στο μέλλον ένα εργαλείο ενσωμάτωσης τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Οι προοπτικές της στην Ευρώπη εξαρτώνται από τις δραστηριότητες του ακαδημαϊκού κόσμου και του αστυνομικού. Η (Αστυνομική) Επιστήμη είναι περισσότερο από ποτέ μία μακροχρόνια διαδικασία και θα έχει να διανύσει αρκετό δρόμο για να γίνει αποδεκτή.
Η συνολική αναφορά παρουσιάστηκε στην 5η Ετήσια Διάσκεψη της CEPOL , στο Αστυνομικό Πανεπιστήμιο του Muenster της Γερμανίας (12 έως 14/09/07).
*Η επιμέλεια και μετάφραση από την αγγλική γλώσσα ανήκει στην Αστυν. Δ/ντή ΜΑΤΣΑΚΑ Ιωάννα
ΜΟΤΟ
– Η αστυνομική επιστήμη είναι η επιστημονική μελέτη της Αστυνομίας ως θεσμού και της Αστυνόμευσης ως διαδικασίας.
– Η αστυνομική επιστήμη είναι εφαρμοσμένη επιστήμη και ακολουθεί μεθοδολογικά πρότυπα άλλων επιστημών.
– Οι σύγχρονοι αστυνομικοί είναι διαχειριστές πληροφοριών, επικοινωνιολόγοι και διαχειριστές κρίσεων.
