Ο πλατωνικός ‘φύλακας’: Ένα πρότυπο για κρίσεις και συγκρίσεις.
Tου Καθηγητού κ. Γεωργίου Στ. Βαγιανού
Μέρος Β΄
IV Η οριοθέτηση του ψυχισμού του ‘φύλακα’ περιέλαβε σύνολο ‘φυσικών’ και ‘επίκτητων’ ιδιωμάτων χαρακτήρα και μόρφωσης. Ως προς τον προσδιορισμό των ‘επίκτητων’ χαρισμάτων, η εκπαίδευση παίζει μοναδικό ρόλο: βοηθεί αποφασιστικά την ενδυνάμωση και ολοκλήρωση των φυσικών χαρισμάτων, και ιδρύει ‘φύλακα’.
Για την εκπαίδευση του ‘φύλακα’, η πλατωνική πρόταση θεμελιώνεται στην ανάγκη της από μέρους του βίωσης ευσέβειας και ήθους [1] , τα οποία, για την άσκηση δημόσιου έργου και την προστασία του κοινωνικού συμφέροντος είναι το εκ των ‘ων ουκ άνευ’ [2] . Η διαπαιδαγώγηση με φιλόθεο περιεχόμενο, θεμελιώνει εντός του ψυχισμού το αναγκαίο προαπαιτούμενο: την ψυχική του στήριξη για την επιτέλεση έργου φύλαξης ανθρώπων και των πολιτιστικών τους θέσφατων.
Να γιατί ο Πλάτων δεν αρκείται μόνο στα ‘φυσικά’ προσόντα του ‘φύλακα’. Απαιτεί και να εκπαιδεύεται με τρόπο επιμελημένο. Έτσι ολοκληρώνεται ως χαρακτήρας ‘κατάλληλος’ για προσφορά δημόσιας υπηρεσίας. Εισηγείται, ένα ξεκίνημα από τη βάση ευλάβειας προς το θείο [3] , με βεβαιότητα στην υποβοήθηση και την ψυχική εκγύμναση, που ενδυναμώνει έως και τη σωματική κατάσταση του ‘φύλακα’.
Ο Πλάτων υποδεικνύει επίσης,, ότι ο ‘φύλακας’ πρέπει να ασκείται και μορφώνεται συνεχώς. Δεν αρκείται σε μια ‘βασική εκπαίδευση’, αλλ’ απαιτεί διαβίου εκπαίδευση, για να διατηρείται σκληροτράχηλος, αυστηρός και ενήμερος. Δεν του επιτρέπει, ακόμα, να υπερβαίνει ορισμένα στοιχειωδώς ανεκτά όρια συναισθηματισμού και, ίσως, μαλθακότητας [4] . Διότι κάθε υπέρβαση των ορίων, αποσυνθέτει και αποπροσανατολίζει τον ‘φύλακα’. Ο πολύς συναισθηματισμός και, πιο πολύ, η μαλθακότητα, για κάθε άνθρωπο, και για τον ‘φύλακα’ της ‘πόλης’ πιο πολύ, εύκολα οδηγεί σε απώλεια της αυτοκυριαρχίας του. Όμως, η αυτοκυριαρχία είναι απαραίτητη στην κοινωνική δραματουργία. Η αυτοκυριαρχία επιβάλλεται, όταν ο ‘φύλακας’ έχει έργο του τον χειρισμό ανθρώπων με δικαιοσύνη, με τάξη, και στόχο την ευτυχία των πολιτών και τη φύλαξη του πολιτισμού.
Η εξωστρεφής, δηλαδή, συνέπεια ενός χαρακτήρα υπερσυναισθηματικού ή μαλθακού δεν θα είναι άλλη, από το να αποδεικνύεται αναποτελεσματικός. Κι αυτό είναι ό,τι το χειρότερο για την πολιτεία και τον ‘φύλακα’, διότι άγει σε επίπεδα αταξίας, αδικίας, κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Αυτά ως δεδομένα μοιραία θα οδηγήσουν και σε πολιτιστική ολίσθηση, που καταλήγει πάντα σε βάρος της ευτυχίας των πολιτών.
Αν, συνεπώς, συμβεί να χάσει ο ‘φύλακας’ π.χ. παιδί ή αδελφό ή χρήματα ή κάτι άλλο, οφείλει να το αντιμετωπίσει ως, στον ελάχιστο βαθμό, τρομερό. Ως άνθρωπος θα υποφέρει, ως δημόσιος λειτουργός και ‘φύλακας’, όμως, οφείλει να είναι σε θέση να ανέχεται τη συμφορά με την ψυχική δύναμη που επιτρέπει να στέκεται πράος στην κακοτυχία, και να παλεύει να την υπερβεί [5] .
Προβεβλημένος πολίτης ο ‘φύλακας’ εργάζεται με αυτοθυσία, έτοιμος για το μέγιστο έργο υπηρέτησης πολιτείας, κοινωνίας και πολιτισμού. Αφιερώνει την ικμάδα του στο έργο αμοιβαίας προσέγγισης των πολιτών, και αυτών με το νόμο [6] . Μοχθεί να καλλιεργήσει τη σεβαστική στάση του πολίτη απέναντι στην πολιτειακή τάξη, τις κοινωνικές αξίες, τη δικαιοσύνη, τη φύλαξη των πολιτιστικών κατακτήσεων. Δεν μεμψιμοιρεί για τον μόχθο που απαιτείται [7] . Το δημόσιο έργο που θέλει ο ίδιος ο ‘φύλακας’ και καλείται να εκπληρώσει απαιτεί τόσον ηρωισμό.
Η ‘πόλις’ δεν είναι res vivum . Είναι modus vivendi , συνύπαρξη και κοινωνία. Είναι οι πολίτες της, που δικαιούνται να βιώνουν αρμονικά, με ευημερία [8] . Η ‘πόλις’ επιδιώκει τη διαρκή εξέλιξή της στοχεύοντας στους ιδανικούς της στόχους [9] . Γι’ αυτό απαιτεί από τον ‘φύλακα’, να αποδεσμευθεί από την εγωιστική μικροφύση του. Να προσφέρει το δημόσιο έργο του βιώνοντας τη μακροφύση της ελευθερίας και της ηθικής, τον σεβασμό του νόμου. Να προσβλέπει στην προστασία δημόσιας τάξης και πολιτισμού.
Στη βάση αυτών ο ‘φύλακας’ διαπαιδαγωγείται, πέρα άλλων, ώστε α. να ενισχύει την αφοβία του. ειδικότερα, απέναντι στον θάνατο, και β. να αποδίδει περισσότερη απαξία στη όποια μορφή δουλείας, (σωματική, πνευματική). -Ο θάνατος αποκτά σχετική απαξία στη συνείδησή του, συγκριτικά με την απόλυτη απαξία της δουλείας. Σπουδαιότερος, λοιπόν, εχθρός είναι η πάσης φύσεως δουλεία [10] . -Ο Πλάτων προσβλέπει στην ψυχισμική αναγέννηση του ‘φύλακα’, διότι τον θέλει ‘ήμερον και κόσμιον’ [11] , αλλά και γενναίο, προσωπικότητα φωτεινή ‘στην τροχιά της αλήθειας, της ομορφιάς και της ηθικής ανάτασης’, ώστε να αποβαίνει πρότυπο για τους πολίτες [12] .
* Η ωφέλεια, λοιπόν, της πολιτείας, από το πρόσωπο και το έργο του ‘φύλακα’, είναι μοναδική, όσο μοναδικό είναι και το έργο του [13] . Αρκεί αυτός να διαθέτει τα ‘φυσικά’ και τα ‘επίκτητα’ προαπαιτούμενα, αλλά και να τύχει της κατάλληλης εκπαίδευσης. Η ‘κατάλληλη εκπαίδευση’ έχει ως συνιστώσες της α. παιδεία και β. επιμελημένη επαγγελματική κατάρτιση. Και τα δύο αυτά συνεπάγονται την καταλληλότητά του. Τα επί μέρους της ‘κατάλληλης εκπαίδευσης’ είναι η ‘γυμναστική’, (για την ευταξία του σώματος), και η ‘μουσική’, (για την καλλιέργεια ψυχής και πνεύματος) [14] . Η ‘μουσική’ εκπροσωπεί τη θεωρητική (γνωσιολογική και αξιακή) κατάρτιση. Η ‘γυμναστική’, αναφέρεται στην άσκηση για αλκή και ετοιμότητα του σώματος [15] .
Προβάλλεται, ιδιαίτερα, ο σεβασμός του ‘φύλακα’, απέναντι στους ηγήτορες της πολιτείας, και η πειθαρχία του, απέναντι στην πιστή εφαρμογή των νόμων. ‘Σεβασμός’ και ‘πειθαρχία’ συνιστούν τον ορθό συνδυασμό θεωρητικής παιδείας και επαγγελματικής κατάρτισης του ‘φύλακα’. Ο συνδυασμός τους επιτρέπει να λειτουργεί με δικαιοκρισία. Η πειθαρχία, ειδικώς, είναι το μέσο που αποσοβεί τον πειρασμό εκμετάλλευσης της εξουσίας που διαθέτει ο ‘φύλακας’ [16] . Ο πειθαρχημένος ‘φύλακας’, ασκεί την εξουσία με διάκριση, χωρίς να την καταχράται [17] .
Η διαπαιδαγώγηση του ‘φύλακα’ επιδιώκει να γίνει πολίτης απόλυτα υπάκουος στην έννομη τάξη της ‘πόλης’, και συνειδητός πατριώτης. Ωστόσο, η μόρφωση κι εκπαίδευση αποβαίνουν και ένα κίνητρο γι’ αυτόν: επειδή δεν του επιτρέπεται να μετέχει στις οικονομικές δραστηριότητες των πολιτών, διαπαιδαγωγείται να μη τις επωφθαλμιά. Να μη γίνεται, συνεπώς, φιλόπλουτος, αλλά να υιοθετεί πρότυπα αφιλοκέρδειας [18] .
Ο Πλάτων, εκτιμά ότι εξασφαλίζεται η επιτυχία της εκπαίδευσης του ‘φύλακα’, όταν επιλέγεται σωστή διδακτική πρακτική, κι αυτή συνίσταται στη μίμηση ενάρετων και υγιών προτύπων. Μια τέτοια μίμηση διαμορφώνει, κατά Πλάτωνα, ψυχισμό ηγητόρων. προτύπων επιτυχούς άσκησης της δημόσιας εξουσίας. Τα πρότυπα πρέπει να επιλέγονται προσεκτικά [19] , κι αυτό είναι μια ακόμα δυσκολία. Πρόκειται για βασική διδακτική πρόταση στην εκπαιδευτική διαδικασία του πλατωνικού ‘φύλακα’, που πρέπει να τηρείται.
Πλατωνική βεβαιότητα είναι ότι η μίμηση εδραιώνει συνήθειες και έξεις. Η μίμηση προτύπων αξιοπρέπειας και πολιτισμού, βοηθεί τον ‘φύλακα’ στη δημιουργία χαρακτήρα με ανάλογο ποιόν [20] . Κατάλληλα πλατωνικά πρότυπα για μίμηση γίνονται, π.χ., οι φορείς ευλάβειας, σωφροσύνης, ανδρείας, πνεύματος ελευθερίας [21] , ψυχικής δύναμης και αξιοπρέπειας. Γενικά, οι ρέκτες υψηλών κοινωνικοπολιτικών επιδιώξεων. –Όσοι, τέλος, μπορούν να ασκούν αυστηρή κριτική (και αυτοκριτική) κατά πράξεων ή προθέσεων για διάπραξη έργων ποταπών, αυτοί συνιστούν πρότυπα κατάλληλα για μίμηση [22] .
V Κατά Πλάτωνα, ο νόμος της πολιτείας πρέπει να είναι ο βασικός παράγων, που 1. προδιαγράφει τις λεπτομέρειες της εκπαίδευσης του ‘φύλακα’, κατά τα παραπάνω, και 2. καλεί τον ‘φύλακα’ να εκπαιδεύεται φιλότιμα. Άξονες της εκπαίδευσής του είναι: να απαλλάσσεται από κατώτερα πάθη, να ανυψώνεται ο ψυχισμός του, να αποκρυσταλλώνεται η κοινωνική του ταυτότητα. Να εξοικειώνεται με τη βίωση του πολιτισμού της πολιτείας, να του ενσταλάζεται η αξία και σημασία της εσωτερικής ηθικής ανωτεροποίησής του. Να καθίσταται ωσημέραι άξιος πολίτης, πολύ περισσότερο διότι από την τάξη των άξιων πολιτών, και μόνο αυτών (των ‘φυλάκων’, δηλαδή) επιλέγονται οι ανώτατοι άρχοντες, οι κυβερνήτες, της πολιτείας [23] .
Ο νόμος, συνεπώς, πρέπει να προδιαγράφει εκπαίδευση υψηλών στόχων για τον ‘φύλακα’. Να απαιτεί από αυτόν αφιλοκέρδεια, να μη τον δέχεται δούλο περιουσιακών αγαθών ή διώκτη άκριτων οικονομικών στόχων. Το απαιτεί η άσκηση ποιοτικής δημόσιας εξουσίας από μέρους του. Γι’ αυτό ο ‘φύλακας’ ας βιώνει τη λιτότητα, την ολιγάρκεια, διαφορετικά δεν κάνει για άσκηση δημόσιας εξουσίας. Άλλωστε, την κάλυψη των βιοτικών αναγκών του την αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου η πολιτεία, ώστε να μη δικαιολογούνται δωροληψίες και φιλοχρηματία. Η φιλοπλουτεία αποκλείεται από τον φορέα χρηστής διοίκησης. Η κατίσχυση της ηθικής στα δημόσια πράγματα είναι υπαρξιακή αναγκαιότητα [24] .
Όμως, στα συζητούμενα για τον ‘φύλακα’ είναι και ο κίνδυνος διαφθοράς του. Κατάλληλο μέσο για την αποσόβησή της είναι η διαβίου εκπαίδευση και διαπαιδαγώγησή του. Δεοντολογικό ενδιαφέρον της πολιτείας παραμένει να προπαιδεύει διαβίου τον ‘φύλακα’, να έχει τους μηχανισμούς που επαληθεύουν ότι υλοποιούνται στην καθημερινή πράξη τα βιώματά του από τη διαπαιδαγώγησή του, και ότι λειτουργεί με επίγνωση των αρχών της πολιτικής ηθικής [25] .
Με δεδομένες τις δυσκολίες του έργου του ‘φύλακα’, προασπιστή της ασφάλειας, της κοινωνικής ελευθερίας και του πολιτισμού [26] , πρέπει να παραμένει ελεύθερος από παραπέρα δεσμεύσεις, (παράλληλη επαγγελματική απασχόληση). Η υπηρέτηση του κοινωνικού συμφέροντος και η απαγόρευση του επαγγελματικού κατακερματισμού του είναι έργο απαιτητικό και χρειάζεται την αποκλειστική απασχόλησή του ως ‘φύλακα’ [27] . Αυτό συνδυάζεται με τον παραμερισμό κάθε ιδιοτελούς συμφέροντος [28] .
Όταν άσκηση και διαπαιδαγώγηση δεν αρκούν για να αποσοβήσουν τυχόν εκδηλώσεις ατέλειας του ‘φύλακα’, επιστρατεύονται οι κυρώσεις: Ο Πλάτων εισηγείται, τότε, τον υποβιβασμό και την αποβολή του ‘φύλακα’. Αν αποδειχθεί επίορκος, φιλοχρήματος, δωρολήπτης, άδικος, οκνηρός, αδιάφορος, δειλός απέναντι στον κίνδυνο κ.ό. πρέπει, χωρίς άλλο, να αποβάλλεται, να αλλάζει επάγγελμα [29] . Σ’ αυτό ας μη υπάρχουν συναισθηματικές αναστολές. Άλλωστε, η αλλαγή επαγγέλματος δεν είναι απανθρωπιά, αφού επιτρέπει την επιβίωσή του.
Η ‘Πολιτεία’, ωστόσο, θέλει χρησιμοποίηση του ‘φύλακα’ διαβίου. Το ιδανικό της σταθερότητας της κοινωνικής τάξης και της ανέλιξη του πολιτισμού, η κοινωνική συνοχή και η ευδαιμονία των πολιτών δεν κατακτώνται από τη μια στιγμή στην άλλη. Η σύμμετρη διαβίου, όπως προτείνεται από τον Πλάτωνα, εκπαίδευση του ‘φύλακα’ και επίσης διαβίου υπηρέτηση της πολιτείας, αποβλέπει ακριβώς στο να τον καθιστά αξιοποιήσιμο για τις ανάγκες της συνολικά και μακρόχρονα.
* Αποπειραθήκαμε μια συγκέντρωση και κατάταξη των θέσεων του Πλάτωνα σχετικά με τον ‘φύλακα’ της αθηναϊκής πολιτείας, τις προϋποθέσεις επιλογής του, τις εξουσίες και τα καθήκοντά του. Το θέμα ‘πλατωνικός φύλακας’ έχει απασχολήσει πολλούς στοχαστές. Εμείς καταγίναμε με αυτό, αφενός για να εξηγήσουμε με ποιο σκεπτικό κάναμε χρήση του όρου ‘πλατωνικός φύλακας’ σε προηγούμενα άρθρα μας, και αφετέρου για να δώσουμε κάποιες λαβές για κρίσεις και συγκρίσεις, αν υπάρχουν περιθώρια να γίνουν, για να χρησιμεύσουν ιδίως σε επίπεδο εκπαίδευσης του αστυνομικού. Σε κάθε περίπτωση, η γνώση δεδομένων του φιλοσοφικού στοχασμού, αποτελεί καλό πεδίο σκεπτικισμού και για τον σύγχρονο διαχειριστή κάθε είδους δημόσιας εξουσίας.
ΜΟΤΟ
Ο Πλάτων υποδεικνύει ότι ο ‘φύλακας’ πρέπει να ασκείται και μορφώνεται συνεχώς.
[1] Για το ρόλο της ‘πίστης’, νοούμενης ως έννοιας καθολικής, που αναφέρεται, δηλαδή, γενικά στον άνθρωπο, ως κοινωνική οντότητα, και τη μόρφωσή του, βλ. Γ. Στ. Βαγιανού, Η πίστη, στο πλαίσιο διδασκαλίας των κοινωνικών Μαθημάτων, Αθήνα 2007, passim .
[2] Βλ. Πλάτωνος, Πολιτεία, 376 b . Πρβλ. ενδεικτικά και Α. Δανασσή-Αφεντάκη, Θεματική της Παιδαγωγικής Επιστήμης, Αθήνα 19802, σ.139 εξ. ‘η ευσέβεια προς το θείο των αρχαίων Ελλήνων αποτελούσε σταθερο σημείο αναφοράς…Ιδιαίτερη στροφή της παιδείας προς την ηθική παρατηρήθηκε έντονα στον Πλάτωνα’, επίσης και Nickolas Pappas , όπ.π.
[3] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 383 c : ‘οι φύλακες μέλλουσιν ημίν θεοσεβείς τε και θείοι γίγνεσθαι, καθ’ όσον ανθρώπω επί πλείστον οίον τε’. -Η θεοσέβεια επεκτείνει την επίδρασή της στον φορέα, ενισχύοντας την ανάγκη του να εξασφαλίζει, μέσω πειθαρχίας στα κελεύσματα της πολιτείας, την επιδοκιμασία του από την τελευταία.
[4] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 387 c : ‘φοβούμεθα μη εκ της φρίκης θερμότεροι και μαλακώτεροι του δέοντος γένωνται ημίν (οι φύλακες)’.
[5] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 387 e : ‘ήκιστ’ άρ’ αυτώ δεινόν στερηθήναι υέος ή αδελφού ή χρημάτων ή άλλου του των τοιούτων…Ήκιστα’ άρα και οδύρεται, φέρει δε ως πραότατα, όταν τις αυτόν τοιαύτη συμφορά καταλάβη’.
[6] Ο πλατωνικός ‘φύλακας’ εκπαιδεύεται θεωρητικά και πρακτικά, ώστε να μπορεί να συνταιριάζει πειθώ και εξαναγκασμό. Εργάζεται, για να διευκολύνει τον πολίτη στη νομοταγή διάθεση και συμπεριφορά του. Είναι έργο όπου βεβαίως προτάσσεται η πειθώ. Αλλά όταν κι αν η πειθώ αποτύχει, χρησιμοποιείται αναγκαία ο εξαναγκασμός. Η τήρηση του νόμου αφορά σύνολη την πολιτεία και δεν μπορεί ένας ή μια ομάδα παραβατικών ατόμων να τον περιφρονεί, βλ. του ιδίου, όπ.π., 519 d -520 a : ‘συναρμόττων τους πολίτας (νόμω) πειθοί τε και ανάγκη’. Η πρόταξη της πειθούς υποδηλώνει ότι οπωσδήποτε προηγείται η πειθώ, η επιδίωξη της συναίνεσης ή συμμόρφωσης του πολίτη. Εφόσον δεν αποδώσει η πειθώ, θα ασκηθεί πίεση στον βαθμό που απαιτείται, για να υποχρεωθεί ο ανυπάκουος πολίτης να αποδεχθεί τη ‘συναρμογή’ (=προσέγγιση των πολιτών μεταξύ τους, για χάρη των κοινωνικών στόχων της πολιτείας) και τον σεβασμό του νόμου, πρβλ. και Κυριάκου Καλλιμάνη, Πλάτων και Αριστοτέλης, εκδ. Gutenberg , Αθήνα 2003, σ. 134.
[7] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 434 d – e . Πρβλ. του ιδίου, όπ.π., και 421 b – c , όπου σημειώνεται ότι οι ‘φύλακες’ παρακινούνται να κάνουν το έργο τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. γιατί όχι και με προσωπικές θυσίες.
[8] Πρβλ. όπ.π.
[9] Πρβλ. και Nickolas Pappas , όπ.π., σ. 79, με την παρατήρηση ότι η ιδανική πολιτεία είναι εφικτή, μόνο όταν η πολιτική ισχύς διαχωρίζεται από την οικονομική. Ο Πλάτων καταγίνεται με τη σχέση οικονομικών δοσοληψιών και την τάξη των φυλάκων, διότι αυτοί είναι που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Δεν τους επιτρέπονται, λοιπόν, οικονομίστικα κίνητρα, διότι τότε είναι περίπου αναμενόμενο η ισχύς που διαθέτουν μέσα στην πολιτεία να τους οδηγήσει έως και στη λεηλασία της περιουσίας των πολιτών.
[10] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 386 b -387 b , όπου ο Πλάτων διερωτάται αν μπορεί ο φοβικός τύπος να είναι και ανδρείος. Επιμένει, όμως, στη σημασία μιας μορφής φοβίας, ότι, δηλαδή, όποιος φοβάται τη ‘δουλεία’, τη σωματική ή την πνευματική, καλά κάνει, διότι προστατεύει την ελευθερία του. και τότε παλεύει με αντριωσύνη για να την αποφύγει.
[11] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 410 e .
[12] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 410 e . Πρβλ., επίσης, Κυριάκου Καλλιμάνη, Πλάτων και Αριστοτέλης, εκδ. Gutenberg , Αθήνα 2003, σ. 136 εξ.
[13] Πρβλ. και του ιδίου, όπ.π., 374 d – e : ‘μέγιστον το των φυλάκων έργον…τέχνης τε και επιμελείας μεγίστης δεόμενον’.
[14] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 533 b – d .
[15] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 376 e : ‘Τις ουν η παιδεία (του φύλακος); -Η μεν επί σώμασι γυμναστική, η δ’ επί ψυχή μουσική…μουσική αρξόμεθα πρότερον παιδεύοντες’.
[16] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 416 b -417 a : ‘της ορθής παιδείας τυχείν (τον φύλακα),…ει μέλλουσι το μέγιστον έχειν προς το είναι (δίκαιον)’.
[17] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 412 e : ‘…μήτε γοητευόμενοι μήτε βιαζόμενοι…ποιείν δειν ά τη πόλει βέλτιστα’.
[18] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 396 b – e . και 415 e εξ και 419 a εξ., όπου ο Πλάτων εισηγείται ότι, επειδή ο πλούτος είναι ματαιότητα και διαφθείρει, ο ‘φύλακας’ πρέπει να ζει μετρημένα και λιτά, μακρυά από κινήσεις πλουτισμού και χωρίς συγκέντρωση περιουσιακών στοιχείων. μακρυά από απόκτηση πολυτελών κατοικιών και από δαπανηρές φιλοξενίες.
[19] Να διευκρινίσουμε εδώ ότι η μίμηση, ενώ είναι διδακτική επιλογή του Πλάτωνα για λόγους εκπαιδευτικούς, δεν απετέλεσε ποτέ αρχική (βασική) πολιτιστική επιλογή των φορέων του Ελληνικού πολιτισμού. Κάνουμε ένα χρονικό άλμα στα νεώτερα ιστορικά χρόνια για να επισημάνουμε, ότι, π.χ., η Ελληνική Επανάσταση του ’21 δεν έγινε με πρώτιστο στόχο τη μίμηση Δυτικών προτύπων για ίδρυση ενός εθνικού (Ελληνικού) κράτους ή για την ανασύσταση μιας Ελληνικής (μεταβυζαντινής) αυτοκρατορίας, αφαιρώντας τη διοίκηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από τους Οθωμανούς Τούρκους. Πρώτιστος στόχος ήταν να διασωθεί η ελληνικότητα και η χριστιανικότητα του χώρου που είχε κατακτηθεί από τους Οθωμανούς Τούρκους, συνεπώς του πολιτισμού.
[20] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 395 d : ‘ήσθησαι ότι αι μιμήσεις, εάν εκ νέων πόρρω διατελέσωσι, εις έθη τε και φύσιν καθίστανται και κατά σώμα και κατά φωνάς και κατά την διάνοιαν’.
[21] Η ‘ελευθερία’, σε όλη τη σύνθετη έννοιά της, ανήκει στις αρμοδιότητες του ‘φύλακα’, δεδομένου ότι (βλ. του ιδίου, όπ.π., 395 b ) οι ‘φύλακες’ είναι οι ‘δημιουργοί ελευθερίας της πόλεως πάνυ ακριβεία’.
[22] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 357-417.
[23] Κατά Πλάτωνα, διαχειριστές κάθε είδους εξουσίας πρέπει να είναι οι πλούσιοι όχι κατά την οικονομική έννοια, αλλά οι πλούσιοι σε αγωγή, φρονιμάδα και αρετή. Άλλως, εκείνοι που εξουσιάζουν έχοντας ως επιδίωξή τους την προσωπική τους ωφέλεια, αυτοί θα κάνουν την τύχη τους με αρπαγές σε βάρος των πολιτών. – Κατά την πλατωνική τάξη ως νέοι ‘φύλακες’ που λέγονται ‘επίκουροι’ επιλέγονται με αυστηρά κριτήρια, βλ. του ιδίου, όπ.π. 521 a . Οι άριστοι και πιο έμπειροι εξ αυτών επιλέγονται, έπειτα, και εξελίσσονται σε ‘άρχοντες’ της ‘πόλης’, βλ. του ιδίου, όπ.π., 412 c κ.ά.
[24] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 390 d : ‘ου μέν δη δωροδόκους τε εατέον είναι τους άνδρας (φύλακας) ουδέ φιλοχρημάτους’. Επισημαίνουμε, ότι ο Πλάτων εισηγείται σοβαρές εναντιώσεις του κατά ορισμένων αρχαίων διδαγμάτων, όπως ‘δώρα θεούς πείθει, δώρ’ αιδοίους βασιλήας’, (ο στίχος, κατά Σουίδα, θεωρείται ησιόδειος).
[25] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 416 d -417 a .
[26] Πρλ. του ιδίου, όπ.π., 374 d – e : ‘όσω μέγιστον το των φυλάκων έργον, τοσούτω αυ τέχνης και επιμελείας
μεγίστης δεόμενον’.
[27] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 395 b – c
[28] Βλ. του ιδίου, όπ.π., 464 c – d , όπου περιγράφεται ότι ο ‘φύλακας’ δεν έχει επαγγελματικό στόχο του την απόκτηση κτημάτων. Η αξιακή απολυτοποίηση της έννοιας ‘δικό μου-δικό σου’ και η στοχοποίησή της ως ιδανικού πρέπει να είναι κάτι ξένο για τον ‘φύλακα’. Η πολιτεία, ωστόσο έχει την ευθύνη της πλήρους συντήρησής του (βλ. του ιδίου, όπ.π., 464 c ). Πρβλ. και Ernest Barker , Ο πολιτικός στοχασμός στην αρχαία Ελλάδα: Ο Πλάτων και οι καταβολές του, μτφρ. Κ. Κολιόπουλος, εκδ. Ποιότητα- Taylors Francis Group , Αθήνα 2007, σ. 454.
[29] Βλ. Πλάτωνος, Πολιτεία, 468 a : ‘…δει δημιουργόν τινα καθιστάναι ή γεωργόν’.
